Mistik Felsefede Bilgiyi Edinmenin 3 Yolu: Gnosis, mathesis, pathesis

Felsefenin varoluşundan bu yana evrenin salt maddesinin bulunması yolunda insanlar sorgulayıcılığıyla epistemolojiye(bilgi felsefesine) ulaşmışlardır. Epistemolojinin temel kavramları hakikat, öz, gerçeklik ve temellendirme üzerine olmuştur. Bu dalda bilgiyi edinme yolları üçe ayrılmış: gnosis, mathesis ve pathesis.

3
60
Epistemoloji, gnosis, pathesis, mathesis

Felsefenin varoluşundan bu yana evrenin salt maddesinin bulunması yolunda insanlar sorgulayıcılığıyla epistemolojiye(bilgi felsefesine) ulaşmışlardır. Epistemolojinin temel kavramları hakikat, öz, gerçeklik ve temellendirme üzerine olmuştur. Bu dalda bilgiyi edinme yolları üçe ayrılmış: gnosis, mathesis ve pathesis.

Descartes’le Kesin Doğruya Yolculuk: Mathesis

René Descartes ve Mathesis
René Descartes ve Mathesis

Kuşkusuz Descartes için en önemli nihai gaye içinde hiç bir kuşku bulunmayan “kesin doğru” bilgiler edinmek olmuştur. Descartes “kesin doğru” bilgiye ulaşmanın tek yolunun ancak ve ancak bir sistem çerçevesinde olabileceğini düşünmüştür. Öğrenimle öğrenilebilir bilgi edinme yolu mathesisi(matematiksellik) matematiği felsefeye uyarlayarak bir yol olarak izlemiştir.

Mathesis’in Temel İlkeleri

  1. Bütüncüllük
  2. Kesin doğruluk

Mathesis universalis Descartes’den daha önceki zamanlarda matematikçi Adriaan van Roomen tarafından kullanılan bir kavram olmasına rağmen öznelerin yani diyalektikçilerin ve mantıkçıların uzun çıkarım zincirlerinin bir sonuca ulaştıramaması konjonktürüyle “Bilinen bütün disiplinler içerisinde, sadece aritmetik ve geometri yanlışlık ve belirsizliğin her tür kusurundan arıdır.” diyerek mathesis universalis yönelimini bütün disiplinleri kapsayan veya onları arka plana atan bir tasarım olmaktan ziyade, bütün disiplinlerde bilimsel bilgi üretiminde kullanabilme yönünde geliştirmiştir.

Bilgi sezgilerle elde edilir: Gnosis

Gnostisizm
Gnostisizm

“Bilgi ile kurtuluş”

Üç temel bilgi edinme yolundan birisi olan Gnosis M.S. 1. yüzyıla dayanır. Epistemoloji araştırmaları sonucunda gnosis anlayışına, gnostisizme dair çok fazla bilgi ve belge bulunmamasının nedeni gnostiklere ait el yazmalarının kilise tarafından 20. yüzyıllarda yok edilmesidir. Gnostiklerin demiurgos anlayışı(ilahın yaratıcı olmadığı, hiç bir varlığın yoktan var edilmediği, yaratılmış olana biçim vererek bir şeyler meydana getirilmesi) Kilise tarafından sapkın bir yol olarak görülmüştür.

Gnostisizm bilgiyi “sezgi” ile edinerek bilgiyi açıklamayı düşünce dizgeleri haline getirmiştir. Ayrıca gnostisizm gnostikleri toplumdan ayrı bir statüde tutmuştur.

Gerçek gnostikler tanrıyla birdir

İskenderiyeli Clemens

Sezgiyle bilgi edinme: Gnosis
Sezgiyle bilgi edinme: Gnosis

Gnostikler dogmatiklerin bilgiyi edinmek için yetersiz olduğuna inanmıştır. İlahi bir tanrı görüşüne karşı, insanın gnostik olduğu zaman bir İsa olacağı düşüncesi ile düalizm içerisinde değerlendirilmiştir. Gnostisizm’in seküler versiyonları da bulunmaktadır.

Modern anlamda gnostisizmin seküler versiyonlarına bakıldığı zaman gnostiklerin tabandan daha seçkin kişiler olarak düşünüldüğü görülebilir. Yeni Şafak yazarlarından Atilla Yayla’da Gnostisizm: Eski bir modern hastalık yazısında Eric Voegelin’in(Gnostisizm’in en olduğunu en iyi anlayan ve anlatan düşünürlerden biri) çalışmalarını yapan Bengül Güngörmez’in çalışmalarından hareketle modern gnostisizmden uzak durulmasının gerekliliği üzerinde durmuştur.

Gnostisizm’in İlkeleri

  1. Hakikatlere ulaşabilmede dinler yetersizdir.
  2. Hakiki bilgiler, yani hakikate ait ya da hakikate yakın bilgiler ancak ruhsal ve psişik gelişim yoluyla elde edilebilir.
  3. Ruh ölümsüzdür. Ruh dünya yaşamında bir tür hapishane yaşamı geçirmektedir.
  4. Gerçek olan, fiziksel dünya yaşamı değil, ruhsal yaşamdır.
  5. Dünya düalite ilkesinin geçerli olduğu bir gelişim ortamıdır.
  6. Ruhsal gelişim yolunda en önemli bilgi kaynaklarından biri ruhsal alemden ruhsal irtibatlarla alınabilecek yüksek bilgiler içeren tebliğlerdir ki, bunlar ruhsal bakımdan seçkin insanlara verilir.

Istırap yoluyla bilgi edinimi: Pathesis

Pathesis bilgi ediniminde kişinin bilgi edinimini ıstırabın sağladığı görülmektedir. Aslında ıstıraptan kastedilen fiziksel ıstıraplardan ziyade manevi ıstıraplardır. İnsanın bilgiyi deneme-yanılma süreciyle öğrendiği düşünülür.

PAYLAŞ
Önceki İçerikPromosyon Çanta
Sonraki İçerikVenüs Retrosu bu ay size kaybettirebilir
30 Haziran 1997 Ankara doğumlu bir yengecim. An itibari ile Eskişehir’de yaşıyorum. Couchsurfing ve Warmshowers üyesi Eskişehir couch’uyum. Çaylak bir girişimci adayı sayılabilirim. Hedefim durmadan duraksamadan kendimi geliştirmek. Yeşili, doğayı, müziği, insanları seviyorum. En özel yeteneklerimden biri sayarım: konuşmak. Bir insanın bir diğer insanı anlamaması kadar kötü tek bir şey tanırım. O tek bir şeyi geçince insanları anlamak adına her şeyi yapmayı kendime hedef edindim. Engelleri kaldırmak, bütün engelleri… Üniversite hayatıma Eskişehir’de Anadolu Üniversitesi’nde devam ediyorum. İşletme okuyorum.

3 YORUMLAR

  1. Sezgiye inanırım bende bir insanı doğruya götüren yollar sezgilerden geçer. Sezgilerinizi kuvvetlendirmek ve doğru yorumlamayı öğrenmelisiniz.

  2. Anlam ifadelerini görünce aklıma direk ygs felsefe sınav soruları geldi 🙂

    Felsefe hakkında ülkemizin çok soğuk bir bakışı var. Umarım verdiğiniz bu bilgiler ile bu ön yargılar kırılır ve ders olmaktan ileri taşınır.

Bir Cevap Yazın